Data Act a chmura: co zmienia się 12 stycznia 2027 i kogo to dotyczy

- 1. Co to jest Data Act?
- 2. Kogo dotyczy Data Act w zakresie chmury?
- 3. Harmonogram: najważniejsze daty Data Act
- 4. Jak wygląda zmiana dostawcy chmury według Data Act?
- 5. Opłaty za zmianę dostawcy: co znika, a co zostaje
- 6. Data Act w Polsce: kto nadzoruje i jakie kary
- 7. Co zrobić przed 12 stycznia 2027?
- 8. Jak SparkSome pomaga przygotować się do zmiany dostawcy
Data Act, czyli akt w sprawie danych (rozporządzenie (UE) 2023/2854), to unijne przepisy o dostępie do danych i ich udostępnianiu. Dla firm korzystających z chmury najważniejszy jest rozdział VI: daje prawo do zmiany dostawcy usług przetwarzania danych bez blokad technicznych i umownych, a od 12 stycznia 2027 r. także bez opłat za samą zmianę.
| W skrócieData Act stosuje się od 12 września 2025 r., także do umów zawartych wcześniej.Klient może wypowiedzieć usługę chmurową z maksymalnie dwumiesięcznym wyprzedzeniem, a dostawca ma 30 dni na przeprowadzenie zmiany.Od 12 stycznia 2027 r. dostawca nie może pobierać opłat za czynności wymagane przy zmianie, w tym za wychodzący transfer danych. Dotyczy to także przejścia na własne serwery.Zakaz nie obejmuje zwykłych opłat za usługę, dopuszczalnych kar za wcześniejsze rozwiązanie umowy ani dodatkowego wsparcia zamówionego przez klienta.W Polsce nadzór ma sprawować Prezes UKE. Projekt ustawy przewiduje kary do 4% rocznego obrotu. |
Co to jest Data Act?
Data Act to rozporządzenie Unii Europejskiej, które obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, bez potrzeby przenoszenia go do prawa krajowego. Weszło w życie 11 stycznia 2024 r., a stosuje się je od 12 września 2025 r. (EUR-Lex).
Rozporządzenie reguluje kilka obszarów. Dla działów IT i finansów kluczowe są dwa ostatnie wiersze tabeli:
| Obszar Data Act | Czego dotyczy | Kogo dotyczy |
|---|---|---|
| Dane z urządzeń (IoT) | Prawo użytkownika do danych generowanych przez maszyny, pojazdy i urządzenia | Producenci urządzeń i ich użytkownicy |
| Nieuczciwe warunki w umowach B2B | Ochrona słabszej strony przy umowach o udostępnianie danych | Firmy wymieniające się danymi |
| Dostęp sektora publicznego | Udostępnianie danych organom w sytuacjach wyjątkowych | Firmy i administracja |
| Zmiana dostawcy chmury | Prawo do przeniesienia danych i usług bez blokad i opłat | Dostawcy i klienci usług przetwarzania danych |
| Interoperacyjność i ochrona danych | Otwarte interfejsy, zabezpieczenia przed nielegalnym dostępem państw trzecich | Dostawcy usług przetwarzania danych |
Kogo dotyczy Data Act w zakresie chmury?
Przepisy o zmianie dostawcy dotyczą każdej usługi przetwarzania danych świadczonej klientom w UE. To pojęcie obejmuje infrastrukturę (IaaS), platformy (PaaS) i oprogramowanie w modelu usługi (SaaS), na przykład pocztę, CRM czy system księgowy w chmurze. Uprawnionym klientem jest każda firma i instytucja, niezależnie od wielkości.
Są dwa wyjątki (CMS):
- usługi szyte na miarę, w których większość funkcji zbudowano dla jednego klienta i które nie są oferowane szerokiemu rynkowi. Nie obejmuje ich zakaz opłat ani obowiązek funkcjonalnej równoważności, ale pozostałe obowiązki tak,
- wersje testowe i nieprodukcyjne udostępniane na ograniczony czas. Do nich rozdział VI nie stosuje się wcale.
Harmonogram: najważniejsze daty Data Act
| Data | Co się dzieje |
|---|---|
| 11 stycznia 2024 | Data Act wchodzi w życie. |
| 12 września 2025 | Rozporządzenie zaczyna być stosowane. Prawo do zmiany dostawcy obowiązuje także dla umów zawartych wcześniej. Opłaty za zmianę mogą pokrywać wyłącznie koszty bezpośrednio związane z daną migracją. |
| 12 września 2026 | Nowe urządzenia IoT wprowadzane na rynek muszą być projektowane tak, by użytkownik miał dostęp do generowanych danych. |
| 12 stycznia 2027 | Całkowity zakaz opłat za czynności wymagane przy zmianie dostawcy, w tym za wychodzący transfer danych. |
Jak wygląda zmiana dostawcy chmury według Data Act?
Rozporządzenie wymaga, by zasady zmiany dostawcy były zapisane w umowie. W praktyce proces wygląda tak (CMS):
- Wypowiedzenie. Klient może zainicjować zmianę w dowolnym momencie. Okres wypowiedzenia nie może przekraczać dwóch miesięcy.
- Okres przejściowy. Po wypowiedzeniu dostawca ma maksymalnie 30 dni na umożliwienie przeniesienia danych i usług do innego dostawcy lub na infrastrukturę klienta. Przez ten czas musi nadal świadczyć usługę.
- Przedłużenie. Jeśli zmiana jest technicznie niewykonalna w 30 dni, dostawca może wydłużyć okres przejściowy do 7 miesięcy, ale musi to uzasadnić. Klient też może go wydłużyć, jeśli tego potrzebuje.
- Pobranie danych. Klient ma co najmniej 30 dni na pobranie swoich danych po zakończeniu okresu przejściowego.
- Wybór na koniec. Klient decyduje, czy przenosi dane do innego dostawcy, na własne serwery, czy zleca ich usunięcie.
Dla usług infrastrukturalnych (IaaS) dostawca musi dodatkowo podjąć rozsądne działania, by po przeniesieniu klient uzyskał funkcjonalną równoważność, czyli porównywalny efekt przy tych samych danych wejściowych. Dla PaaS i SaaS obowiązkiem jest udostępnienie otwartych interfejsów i dokumentacji bez opłat.
Opłaty za zmianę dostawcy: co znika, a co zostaje
Od 12 stycznia 2027 r. Data Act zakazuje dostawcom usług przetwarzania danych pobierania opłat za czynności, które rozporządzenie nakazuje im wykonać w związku ze zmianą dostawcy, w tym opłat za wychodzący transfer danych. Dotyczy to także migracji do lokalnej infrastruktury ICT klienta (WZ-IT).
To nie oznacza bezkosztowej migracji. Zakaz nie obejmuje m.in.:
- zwykłych opłat za korzystanie z chmury do czasu zakończenia umowy,
- proporcjonalnych kar za wcześniejsze rozwiązanie umowy, jeśli umowa je przewiduje,
- dodatkowych usług migracyjnych wykraczających poza ustawowe obowiązki dostawcy, zamówionych przez klienta i zaakceptowanych przez niego cenowo.
Poza zakresem przepisów zostają też koszty, które firma ponosi sama: nowa infrastruktura, praca własnego zespołu i wynagrodzenie integratora. Warto też pamiętać, że Google Cloud, AWS i Azure już od 2024 r. znoszą opłaty za egress przy całkowitym wyjściu z ich chmury, zwykle pod warunkiem przeniesienia wszystkich danych (cloudmagazin).
Data Act w Polsce: kto nadzoruje i jakie kary
Data Act stosuje się bezpośrednio, ale państwa członkowskie muszą wskazać organy nadzoru i ustalić kary. Rząd przyjął projekt ustawy (UC114), zgodnie z którym właściwym organem ma być Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Ma on też pełnić funkcję koordynatora danych. Projekt przewiduje kary do 100 tys. zł, a dla przedsiębiorców do 4% rocznego obrotu (Prawo.pl). Szczegóły mogą się jeszcze zmienić w toku prac parlamentarnych.
Co zrobić przed 12 stycznia 2027?
| Checklista dla firm korzystających z chmurySprawdź w umowach okres wypowiedzenia, minimalny okres zobowiązania i wysokość kar za wcześniejsze rozwiązanie.Zrób inwentaryzację danych w chmurze: ile ich jest, w jakich formatach i czy da się je wyeksportować bez utraty struktury.Przygotuj plan wyjścia (exit plan) dla kluczowych usług. W sektorze finansowym strategia wyjścia jest wymagana przez rozporządzenie DORA.Jeśli planujesz migrację dużych wolumenów danych, rozważ przeprowadzenie jej po 12 stycznia 2027 r.Policz pełne koszty migracji, nie tylko egress: sprzęt, licencje, praca zespołu, równoległe utrzymanie dwóch środowisk. |
Jeśli rozważasz przeniesienie części systemów na własne serwery, przeczytaj, kiedy powrót z chmury na on-premise się opłaca. To informacja ogólna, nie porada prawna.
Jak SparkSome pomaga przygotować się do zmiany dostawcy
Pomagamy firmom zinwentaryzować dane i zależności w chmurze, przygotować plan wyjścia i policzyć, czy zmiana dostawcy lub powrót na własną infrastrukturę się opłaca. Projektujemy też docelowe środowisko on-premise lub hybrydowe, z kopiami zapasowymi i planem odtwarzania.



